Xì dách ngày Tết: luật cầm cái trong nhà, đủ tuổi, dằn non và quắc

Xì dách ngày Tết

Tối mùng một, mâm cơm dọn xong, cả nhà kéo nhau ra góc phòng khách. Ai đó lấy bộ bài tây ra, đám trẻ nhao nhao đòi chơi xì dách. Người lớn cầm cái, trẻ con cầm kẹo, hạt dưa thay cho tiền. Góc giải trí trong nhà nếu được bày gọn, đủ sáng, có chỗ ngồi quây tròn thì những buổi như vậy vui hơn nhiều. Còn luật chơi thì nhà nào cũng có vài chỗ khác nhau, nên cứ nói rõ trước là ổn.

Bộ bài và cách tính điểm

Xì dách dùng bộ bài tây 52 lá. Theo luật phổ biến, các lá từ 2 đến 10 tính đúng số điểm in trên lá. J, Q, K mỗi lá 10 điểm. Lá A linh hoạt nhất: tùy số lá trên tay mà tính 1, 10 hoặc 11 điểm, và có nhà chỉ cho tính 1 hoặc 10.

Màu bài không quan trọng.

Mục tiêu là có tổng điểm càng gần 21 càng tốt nhưng không được vượt quá. Vượt quá 21 gọi là quắc. Người cầm cái, hay nhà cái theo cách gọi quen thuộc của trò này, đấu với từng người chơi còn lại. Những người còn lại thì không đấu với nhau.

Hai lá đầu: xì bàng và xì dách

Nhà cái chia cho mỗi người hai lá, kể cả mình. Mọi người xem bài ngay.

Hai lá A gọi là xì bàng. Một lá A đi với một lá 10, J, Q hoặc K gọi là xì dách, dù có nơi chỉ tính J, Q, K. Ai có một trong hai bộ này thì lật ra luôn. Theo luật phổ biến, nếu nhà cái có xì bàng hoặc xì dách thì nhà cái thắng hết những người có bài thấp hơn, ván kết thúc. Nếu nhà cái không có mà người chơi có, người đó thắng nhà cái. Xì bàng thường được xếp trên xì dách.

Những người không có gì đặc biệt thì đi tiếp sang phần bốc thêm.

Bốc thêm, đủ tuổi và dằn non

Lần lượt từng người quyết định bốc thêm lá hay dừng. Dừng lại gọi là dằn. Luật phổ biến yêu cầu người chơi phải đạt ít nhất 16 điểm mới được dằn, nhiều người gọi là đủ tuổi, có nơi chỉ cần 14. Dằn khi chưa đủ tuổi là dằn non. Khi nhà cái kiểm bài mà thấy non thì người đó thua ván.

Người chơi bốc xong, đến lượt nhà cái bốc cho mình rồi đi kiểm bài từng người. Ai hơn điểm thì thắng, bằng điểm thì hòa.

Năm lá mà tổng vẫn không quá 21 gọi là ngũ linh, thường được coi là bộ rất mạnh ở phần bốc thêm. Nếu hai người cùng ngũ linh thì theo luật phổ biến, ai ít điểm hơn sẽ thắng.

Quắc và luật đền bài

Quắc là tình huống ai chơi cũng từng gặp. Đang 15 điểm, liều bốc thêm, ra lá K. Thế là xong.

Có một phép đếm đơn giản giúp đỡ liều hơn. Trong bộ 52 lá có bốn lá 10, bốn lá J, bốn lá Q và bốn lá K, tức 16 lá mang 10 điểm, gần một phần ba cỗ bài. Nghĩa là khi đang ở mức 15, 16 điểm, khả năng lá tiếp theo làm mình quắc không hề nhỏ. Người chơi lâu thường dừng sớm hơn người mới vì nhớ con số này, rồi để nhà cái tự lo phần của mình.

Ở nhiều nhà, quắc bị coi là nặng hơn dằn non. Chuyện cả người chơi lẫn nhà cái cùng quắc thì xử thế nào, mỗi nơi một luật, có nơi tính hòa, có nơi tính người chơi thua. Nên thống nhất trước khi chia ván đầu tiên.

Còn một luật nữa hay bị quên là đền bài. Ai biết mình đã quắc mà vẫn cố bốc thêm, làm xáo trộn các lá bài phía sau, nếu bị phát hiện thì bị xử thua với mọi người. Luật này giữ cho ván bài công bằng với người bốc sau. Muốn đọc thêm các biến thể luật theo vùng, trang xì dách trên Wikipedia tiếng Việt tổng hợp khá đầy đủ.

Các trò bài dân gian nay cũng có bản online. Sunwin cũng cung cấp các trò đánh bài đổi tiền, chỉ dành cho người từ 18 tuổi trở lên và cần chơi có trách nhiệm.

Vài điều nên thỏa thuận trước khi chơi

Trong nhà, luật càng đơn giản càng tốt. Trước ván đầu nên chốt mấy chuyện: A được tính những giá trị nào, bao nhiêu điểm thì đủ tuổi, xì bàng và xì dách có được tính khi chỉ có lá 10 hay không, cả hai cùng quắc thì sao. Bốn câu hỏi, hai phút thống nhất, đỡ được cả buổi tối cãi nhau.

Đổi người cầm cái sau vài ván cũng là cách giữ không khí vui, để ai cũng được thử cảm giác chia bài và kiểm bài. Trẻ con thường thích vai này nhất.

Chơi xong thì dọn bài, cất vào hộp, trả lại góc phòng khách cho gọn. Ngày Tết, một ván xì dách vui là ván ai cũng cười, kể cả người vừa quắc.